Door Jac Orie

Iedere sporter kent het moment. Je zit diep in een zware training, een wedstrijd of een beslissende fase van een inspanning en ineens schiet de kramp erin. Dan wil je maar één ding: dat het zo snel mogelijk stopt.

In de sportwereld gaan al jarenlang allerlei oplossingen rond: meer magnesium, meer zout, meer water, bananen eten, extra elektrolyten drinken. Ze hebben allemaal – in een bepaalde context – een effect. Maar er is nóg een bijzondere kandidaat: augurkensap.

Toen ik een aantal jaar geleden las dat Tadej Pogacar middenin een koers een flesje augurkensap dronk om krampverschijnselen tegen te gaan, was ik benieuwd naar de wetenschappelijke achtergrond. En na een tijdje zoeken, vond ik meerdere interessante artikelen over dit onderwerp.

Wat dacht men vroeger over spierkramp?

Lange tijd werd spierkramp vooral gekoppeld aan uitdroging en verlies van elektrolyten zoals natrium, kalium, magnesium en calcium. Dit is logisch, aangezien je tijdens een zware inspanning vocht en mineralen verliest via zweten. Dus als er kramp ontstaat, moet er wel ergens een tekort zijn ontstaan.

Echter, in de praktijk kregen ook veel sporters kramp terwijl hun vocht- en elektrolytenwaarden normaal waren. Tegelijk waren er sporters die veel vocht verloren zonder ooit kramp te ontwikkelen. Er ontbrak dus een deel van de puzzel.

Een opvallend onderzoek uit 2010

Onderzoekers van Miller en collega's wilden weten of augurkensap werkelijk iets deed tegen spierkramp. Niet via verhalen uit de sportwereld, maar gecontroleerd in een laboratoriumonderzoek.

De onderzoekers veroorzaakten bewust spierkrampen bij licht uitgedroogde proefpersonen en gaven vervolgens water of een kleine hoeveelheid augurkensap.

De resultaten waren opvallend. De spierkrampen verdwenen gemiddeld bijna 49 seconden sneller na het drinken van augurkensap dan na water. Dat klinkt misschien niet spectaculair, maar tijdens een wedstrijd kunnen 49 seconden enorm zijn.

Nog interessanter: bloedwaarden van vocht en elektrolyten veranderden nauwelijks. Dat betekent dat het effect vrijwel onmogelijk kon worden verklaard doordat natrium of vocht snel werden aangevuld.

Misschien zit het antwoord in het zenuwstelsel

De onderzoekers kwamen met een interessante hypothese. Augurkensap bevat azijnzuur en heeft een sterk zure smaak. Dat activeert waarschijnlijk receptoren in mond en keel. Deze receptoren sturen signalen naar het centrale zenuwstelsel. Het idee is dat die prikkel tijdelijk de activiteit van overactieve motorneuronen remt.

In gewone taal: Niet de spier zelf wordt direct beïnvloed. Het zenuwstelsel krijgt een signaal om de "aan-knop" van de kramp minder hard in te drukken. Dat is een totaal andere kijk op spierkramp dan jarenlang werd aangenomen.

Het artikel vind je hier: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19997012/

Nieuw onderzoek bevestigt dat beeld

In 2022 verscheen een ander interessant onderzoek dat dit beeld bevestigd. Patiënten met levercirrose krijgen vaak te maken met spierkrampen. In een gerandomiseerde studie namen zij kleine hoeveelheden augurkensap bij het ontstaan van kramp. De onderzoekers zagen opnieuw een duidelijke vermindering van de ernst van spierkrampen.

Natuurlijk gaat deze studie niet over topsporters maar over mensen met levercirrose. Toch is het interessante dat een vergelijkbaar mechanisme opnieuw zichtbaar lijkt.

Het artikel vind je hier: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35416793/

Praktische toepassing

Voor sporters die tijdens lange inspanningen regelmatig kramp ervaren kan een kleine hoeveelheid augurkensap rondom een inspanning interessant zijn om te testen.

Belangrijk daarbij:

• test dit altijd tijdens trainingen;
• gebruik wedstrijden nooit als experiment;
• blijf voldoende drinken;
• zorg voor een passend voedings- en herstelplan;
• zie augurkensap niet als vervanging van goede sportvoeding.

De basis blijft altijd belangrijker dan de trucjes.